Wat zijn de oorzaken van clusterhoofdpijn?

De oorzaken van clusterhoofdpijn zijn helaas onvoldoende bekend. Wel zijn er bepaalde invloeden en hypotheses bekend. Deze zullen in het kort besproken worden. Clusterhoofdpijn wordt ook wel de neuralgie van Horton genoemd. Het is een zeer heftige zenuwpijn direct achter het oog.

Is er zuurstoftekort bij clusterhoofdpijn?

Zowel zuurstof als vaatvernauwende middelen helpen ter voorkoming of vermindering van de aanvallen. Dit komt waarschijnlijk, omdat er bij clusterhoofdpijn sprake is van een vaatverwijding. Daarnaast is het bekend dat men bij een ijle lucht of net na het hebben van een korte dutje een groter risico heeft op aanvallen.

Serotonine bij clusterhoofdpijn

Het is niet bekend tot in hoeverre er een verband is tussen serotonine en clusterhoofdpijn. Het is overigens wel bekend dat er een verband is tussen depressie en een tekort aan serotonine. De meeste antidepressiva remmen de heropname van serotonine. Depressie en clusterhoofdpijn worden vaak aan elkaar gelinkt. Het is echter niet duidelijk welke van de twee nu de oorzaak of het gevolg is.

Op dit moment is de heersende opvatting dat een depressie een logisch gevolg is van de verschrikkingen van clusterhoofdpijn. Er zijn dan ook wetenschappelijke studies die dit voldoende onderbouwen. Het zou echter ook zo kunnen zijn dat het onderliggende probleem met de verstoring van serotonine te maken heeft.

Serotonine heeft een invloed op de slaap. Dat komt vanwege het feit dat het slaaphormoon wordt gemaakt uit serotonine. Heb je een te laag serotonine, dan heb je waarschijnlijk ook een verstoring van het dag-nachtritme.

Verstoring van het dag-nachtritme

Clusterhoofdpijn kan mede veroorzaakt worden tijdens bepaalde jaargetijden waarin men meer last heeft van een verstoring van het dag-nachtritme en daarmee een verstoring van de hypothalamus.  De hypothalamus is een regelend systeem in de hersenen, welke onder andere van belang is voor de hormoonhuishouding.

Daarnaast staat de hypothalamus in verbinding met de gezichtszenuw die  prikkels ontvangt van de ogen. Het zou kunnen dat de kenmerkende, stekende pijn achter de ogen iets te maken heeft met de wisselwerking tussen deze zenuwen en de hypothalamus, maar dit is slechts een hypothese.

Sommige voedingsmiddelen en alcohol lokken aanvallen uit

Nitraten hebben een vaatverwijdend effect en veroorzaken daarom zowel clusterhoofdpijn als migraine aanvallen.  Nitraten worden onder andere voorgeschreven bij bepaalde hartklachten. Ook zijn er voedingsmiddelen die nitraten bevatten, zoals salami.

Sommige soorten alcohol veroorzaken aanvallen, door de aanwezigheid van tyramine. Het gaat daarbij voornamelijk om wijn en bier. Het opvallende hieraan is dat alcohol op zichzelf een minder groot effect lijkt te hebben. Als je wodka drinkt, waar vrijwel geen tyramine in zit, heb je een kleinere kans op aanvallen.

Overigens is tyramine in nog veel meer voedingsmiddelen te vinden. Het gaat daarbij naast alcohol om bijvoorbeeld: chocolade, kaas, schaal en schelpdieren en nog vele andere producten.

Daarnaast zijn er nog vele andere voedingsmiddelen, die een vaatverwijdend effect kunnen hebben. Voor meer informatie over dit onderwerp verwijs ik naar een andere blogpost over het voorkomen van migraine:

http://www.wegmethoofdpijn.nl/migraine-oorzaken/

Erfelijke factoren

Naast de mogelijke triggers is er ook een onderliggende afwijking die niet geheel bekend is. Wel is er bekend dat er een verhoogde kans is op clusterhoofdpijn als iemand anders in de naaste familie daar ook last van heeft. Er is dus waarschijnlijk sprake van een erfelijke aanleg.

Overeenkomsten met migraine

Veel middelen die gebruikt kunnen worden bij migraine, zijn ook bij clusterhoofdpijn toepasbaar. In beide gevallen zijn vaat vernauwende middelen effectief gebleken. Daarnaast is dezelfde gezichtszenuw bij de klachten betrokken. Bij migraine is er sprake van een ontsteking van de trigeminus. Bij clusterhoofdpijn zijn de oorzaken niet bekend, maar er zijn onderzoeken die ook een ontsteking als oorzaak suggereren.

Ook kunnen er bij clusterhoofdpijn aura symptomen optreden, zoals bij migraine. Er wordt gesproken van een aura als er vreemde zintuiglijke waarnemingen zijn. Voorbeelden daarvan zijn:

  • Overgevoelig voor licht
  • Dubbel zien
  • Vreemde geuren waarnemen
  • Een gevoelloze hand
  • En nog vele andere waarneembare effecten.

Een andere overeenkomst is het feit dat ook sommige natuurlijke behandelwijzen van migraine een vergelijkbaar effect hebben bij clusterhoofdpijn.

Overeenkomsten in de natuurlijke behandeling van clusterhoofdpijn en migraine

Zowel het aantal migraine als clusterhoofdpijn aanvallen kunnen aanzienlijk verminderen bij het gebruik van voldoende vitamine B2 en B3. Je hebt waarschijnlijk al voldoende aan een hoog gedoseerde vitamine B-complex.

Ook bij het gebruik van voldoende magnesium zijn goede resultaten behaald. Gebruik in dat geval bij voorkeur magnesiumcitraat en niet een magnesiumoxide. Dit in verband met de gebrekkige opname van magnesiumoxide.

Verschillen tussen migraine en clusterhoofdpijn

Uiteraard zijn de verschillen tussen migraine en de neuropathie van Horton nog steeds groot. Allereerst is de bonzende hoofdpijn van migraine erg vervelend, maar de stekende hoofdpijn achter een van de ogen van clusterhoofdpijn is nog veel erger.

Bij migraine kan er sprake zijn van een aanval van enkele uren tot drie dagen in lengte. Bij clusterhoofdpijn is er sprake van aanvallen van 15 minuten tot drie uur waarbij er vaak sprake is van meerdere clusters van hoofdpijnaanvallen achter elkaar. Daarnaast zijn aanvallen voorspelbaar en wordt er soms van gezegd dat je de klok erop gelijk kunt zetten. Dit is niet het geval bij migraine al laat een migraine aanval zich vaak wel uren van tevoren voorspellen.

Clusterhoofdpijn na een klein trauma aan het hoofd

Er zijn voorbeelden bekend van mensen, die na een verwonding aan het hoofd, clusterhoofdpijn hebben gekregen. Na het doen van neurologische tests bleek dat er geen blijvende schade was aan de hersenen of de werking daarvan. De patiënten uit de onderzoeksgroep hadden geen van allen hoofdpijnklachten voorafgaand aan het kleine trauma aan het hoofd. De hypothese na dit onderzoek luid dat er bij de patiënten sprake moet zijn van een beschadiging aan een zenuw. De klachten worden vervolgens verergerd als bloedvaten rond de zenuw verwijden.

Patiënten pijnvrij door chronische elektrische stimulatie van de hypothalamus

De hypothalamus is een gedeelte in de hersenen, waar de regulering van lichamelijke processen plaatsvind. Een voorbeeld daarvan is de aansturing van hormonen. De hypothalamus is verbonden met de hersenstam en de gezichtszenuw.

Er werd in een onderzoek een elektrode in de hersenen geïmplanteerd, die de hypothalamus prikkelt. De vijf patiënten waren daarna volledig pijnvrij. Dat gold voor een periode van 2 tot 22 maanden na de start van het onderzoek. Dat is opvallend, want deze vijf patiënten hadden de chronische versie van clusterhoofdpijn. Er waren bij hen normaal gesproken geen lange periodes van verlichting.

Twee patiënten zijn ook jaren na het onderzoek volledig pijnvrij gebleven en drie patiënten gebruiken inmiddels weer medicijnen. Er zijn geen negatieve effecten opgetreden en er wordt geen tolerantie opgebouwd voor de stimulatie, waardoor de stimulatie in de toekomst blijft helpen.

Het implanteren van elektrodes in de hersenen is uiteraard nooit zonder risico. Het is en blijft een hersenoperatie. Het kan dus alleen als een laatste redmiddel worden gezien. Daarnaast is het voornamelijk aan te bevelen bij de meest ernstige chronische variant van clusterhoofdpijn.

Clusterhoofdpijn mogelijk veroorzaakt door een afwijking aan de bloedvaten rond de betrokken zenuw

Een patiënt had normaal gesproken last van clusterhoofdpijn direct achter het rechter oog. Na een verandering aan de afwijkende bloedvaten rond de betrokken zenuw, bleek de patiënt uitsluitend last te hebben van pijn achter het linker oog.

Uit onderzoek naar de stroming van het bloed in de aderen bleek de doorbloeding volledig te zijn veranderd. Volgens de onderzoekers zou dit een aanwijzing zijn dat de clusterhoofdpijn direct veroorzaakt wordt door een afwijking aan de betrokken bloedvaten. Dit kan een aangeboren afwijking zijn, maar ook een afwijking door een ongeluk.

De verschillen tussen man en vrouw

Mannen hebben gemiddeld 6 keer vaker last van clusterhoofdpijn dan vrouwen. Ook schijnen de symptomen bij vrouwen iets meer weg te hebben van migraine, omdat zij vaker misselijk zijn tijdens een aanval van clusterhoofdpijn.

Mannen en vrouwen verschillen voornamelijk op het gebied van de productie van hormonen.  Hormonen zoals testosteron en oestrogenen. Daarnaast zijn er kleine verschillen in de hersenen waar te nemen. Naast deze factoren hebben mannen over het algemeen een grotere kans op een trauma aan het hoofd, wat ook gelinkt wordt aan clusterhoofdpijn. De reden is voornamelijk dat mannen over het algemeen andere soorten werk, vervoermiddelen en sportieve activiteiten kiezen.

Tot slot

Clusterhoofdpijn heeft overeenkomsten maar ook verschillen met migraine. De pijn bevind zich direct achter het oog en niet over een gezichtshelft.  Er is daarnaast enig bewijs voor de aanwezigheid van erfelijke aanleg.

Veel behandelmethoden komen overeen met die van migraine. Toch zijn behandelingen niet direct voor beide van toepassing. Over het algemeen zijn vaat vernauwende effecten gewenst. Ook zijn vitamine B2, B3 en magnesium bij beide aandoeningen werkzaam. Dit geld voornamelijk voor het verminderen van de aanvalsfrequentie.

Klik op een onderstaande link als u meer wilt weten over de behandeling van clusterhoofdpijn:

Meer informatie over medicatie

Meer informatie over de natuurlijke behandeling

 

Bronnen:

How Cluster Headache is Explained as an Intracavernous Inflammatory Process Lesioning Sympathetic Fibers, Jan Erik Hardebo M.D., First published: March 1994, https://doi.org/10.1111/j.1526-4610.1994.hed3403125.x, 

Louis Reik M.D. Jr., Cluster Headache After Head Injury, October 1987

Angelo Franzini, M.D. Paolo Ferroli, M.D.Massimo Leone, M.D. Giovanni Broggi, M.D., Stimulation of the Posterior Hypothalamus for Treatment of Chronic Intractable Cluster Headaches: First Reported Series,Neurosurgery, Volume 52, Issue 5, 1 May 2003, Pages 1095– 1101, https://doi.org/10.1093/neurosurgery/52.5.1095

Reversal of Cluster Headache Side Following Treatment of Arteriovenous Malformation, Marek J. Gawel ,Robert A. Willinsky, Adam Krajewski, First published: July 1989, https://doi.org/10.1111/j.1526-4610.1989.hed2907453.x

Cluster headache in women: clinical characteristics and comparison with cluster headache in men, T D Rozen, R M Niknam, A L Shechter, W B Young, S D Silberstein